1.1 DIALEKTOLOGIA ETA SOZIOLINGUISTIKA
Aldaera
Oinarri edo eredutzat hartzen denari buruz, alde edo desberdintasunen bat duen beste era bat. «Barri», «berri»-ren aldaera da. Landare mota baten aldaerak.
Entziklopedia laburra, www.donostia.org-en hartua 2011-10-26an, http://www.donostia.org/euskara/entziklopedia.nsf-etik hartua.
Dialekto
Hizkuntza baten aldaera, sistema fonetiko, lexiko eta morfosintaktikoan ezaugarri bereziak dituena, eta lurralde mugatu batean mintzatzen dena. Euskararen dialektoei euskalki deritze.
Harluxet entziklopedia, www.euskadi.net/harluxet-en hartua 2011-16-20an, http://www.euskadi.net/harluxet/ -etik berreskuratua.
Dialektologia
Dialektoak aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da.
Fenomeno linguistikoa
Animali hizkuntza guztiek eta fenomeno linguistiko guztiek dituzte bi behe funtzio hauek. Baina giza hizkuntzak beste funtzio asko ere baditu7. Arraroa bada ere, ia filosofo guztiek aintzat hartu gabe utzi dituzte goi funtzioak Gertakari arraro honen esplikazioa da bi behe funtzioak beti daudela presente goi funtzioak presente daudenean, hartara, beti delarik posible fenomeno linguistikoak, behe funtzioen arabera, “adierazpen” gisa edo “komunikazio” gisa “esplikatzea”. Giza hizkuntzen bi funtzio inportanteenak funtzio deskribatzailea eta funtzio argudiatzailea dira.
Hiru entziklopedia, www.hiru.com -en hartua 2011-10-26an, http://www.hiru.com/hirupedia -etik berreskuratua.
Fonologia
Fonologia gramatikaren azpiatal bat da, eta horregatik, baita hizkuntzalaritzarena ere. Fonetikak ez bezala, fonologiak hotsak nola funtzionatzen dituen aztertzen du, (hizkuntza jakin batean edo hizkuntzan, orokorrean).
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-10-26an, http://eu.wikipedia.org/wiki/Fonologia -etik berreskuratua.
Geografia linguistikoa
Metodologia konkretua da, gertakari linguistikoak batu eta mapetan kokatzen dituenak, azkenik atlas linguistikoak osatzeko.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-10-26an, http://es.wikipedia.org/wiki/Geograf%C3%ADa_ling%C3%BC%C3%ADstica -etik berreskuratua.
Geolinguistika
Bakoitzaren edo talde ezberdinen aldaerak aztertzen dituen linguistikaren atala.
The Free Dictionary, www.thefreedictionary.com -en hartua 2011-10-26an, http://es.thefreedictionary.com/geoling%C3%BC%C3%ADstica -etik berreskuratua.
-Atlas linguistiko: Hizkuntza atlasa dialektologiaren tresnarik garrantzitsuenetakoa da. Gertakari dialektalen bilduma da, askotan hainbat liburukitan, ezaugarri zehatzak biltzen dituena transkripzio fonetikoa ahalik eta modu zehatzenean emanez. Atlasen bidez hizkuntza baten esparruan gertatzen diren aldaerak adierazten dira isoglosen bidez edota bildutako datuak tauletan emanez.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-10-26an, http://eu.wikipedia.org/wiki/Hizkuntza_atlas -etik berreskuratua.
Komunikazioa
Sinbolo jakin batzuk erabiliz edo sistema baten bitartez komunikatzea.
Entziklopedia laburra, www.donostia.org-en hartua 2011-10-26an, http://www.donostia.org/euskara/entziklopedia.nsf-etik hartua.
Lexikoa
Hizkuntzalaritzan, hizkuntza baten lexikoa bere berbategia da, tartean bere hitzak eta esapideak. Antzinako grezierazko “λεξικόν” (lexicon) hitzaren eratorria da, “λέξις” (lexis), “hitza” oinarria duena.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-10-26an, http://eu.wikipedia.org/wiki/Lexiko -etik berreskuratua.
Morfologia
Hizkuntzalaritzan, morfologia (grezierazko morphé, forma, eta logos, tratatua) gramatikaren zati bat da. Hitzak ikasten ditu ikuspuntu formaletik, beren harremana esanahiarekin, eta hitz berrien edota hitz formen formatze prozesuak.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-10-26an, http://eu.wikipedia.org/wiki/Morfologia_%28hizkuntzalaritza%29 -etik berreskuratua.
Soziologia
Gizarteen sortze eta garapena, eta gizarte egitura, joera edo jokabideak orohar aztertzen dituen jakintza
Entziklopedia laburra, www.donostia.org-en hartua 2011-10-26an, http://www.donostia.org/euskara/entziklopedia.nsf-etik hartua.
Soziolinguistika
Hizkuntza bere testuinguru sozialean (faktore sozialek hizkuntzan eragiten dituzten aldaketak, hiztunek faktore sozial desberdinen arabera dituzten hizkuntz erabilera desberdinak, etab.) aztertzen duen hizkuntzalaritzaren adarra.
Harluxet entziklopedia, www.euskadi.net/harluxet-en hartua 2011-10-26an, http://www.euskadi.net/harluxet/ -etik berreskuratua.
1.2 HIZKUNTZEN BARIAZIOA
Aldagaia
Zenbaki balio desberdinak har ditzakeen ikur edo elementua, gehienetan letra baten bidez adierazten dena; hedaduraz, logikan erabiltzen diren kidekoak. Aldagai askeak eta mendekoak.
Entziklopedia laburra, www.donostia.org-en hartua 2011-11-5an, http://www.donostia.org/euskara/entziklopedia.nsf-etik hartua.
Bariazio linguistikoa
Hizkuntza baten bariazio linguistikoa, esanahi berbera esateko modu ezberdinak gertatzen direnean izaten da, hau da, hiztunek forma ezberdinak edo hitz berdinaren ahoskatze ezberdinak erabiltzen dituzte testuinguru berdinean.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Variaci%C3%B3n_ling%C3%BC%C3%ADstica -etik berreskuratua.
Diastratikoa
Ezaugarri sozioekonomiko antzekoak dituzten hiztunak besteetatik dezberditzea.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Variaci%C3%B3n_ling%C3%BC%C3%ADstica -etik berreskuratua.
Diatopikoa edo geografikoa
Geografiak mugatzen dituen bariazioak, udalerri edo herriekin erlazionatutakoak. Hiztunak ingurukoekin erlazio estuagoak dituztelako gertatzen dira bariazio hauek.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Variaci%C3%B3n_ling%C3%BC%C3%ADstica -etik berreskuratua.
Hizkuntza atlasa
Hizkuntza atlasa dialektologiaren tresnarik garrantzitsuenetakoa da. Gertakari dialektalen bilduma da, askotan hainbat liburukitan, ezaugarri zehatzak biltzen dituena transkripzio fonetikoa ahalik eta modu zehatzenean emanez. Atlasen bidez hizkuntza baten esparruan gertatzen diren aldaerak adierazten dira isoglosen bidez edota bildutako datuak tauletan emanez.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://eu.wikipedia.org/wiki/Hizkuntza_atlas-etik berreskuratua.
Idiolektoa
Pertsona baten bariazio linguistiko propioa.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Idiolecto -etik berreskuratua.
Isoglosa
Hizkuntzaren aldaerak bereizten dituen marra imaginarioa, hizkuntzak dialekto eta azpidialektoetan bereizten dituenak.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Isoglosa -etik berreskuratua.
Soziolekto
Klase sozial batek erabilitako hizkuntzaren aldaera.
Wikipedia entziklopedia askea, wikipedia.eu -n hartua 2011-11-5an, http://es.wikipedia.org/wiki/Sociolecto -etik berreskuratua.
1.3HIZKUNTZA JARRERAK
Metodo konduktista
Hiztunen gogamen egoera aztertzen duen metodoa, metodo guztiz subjektiboa eta introspektiboa
Metodo kualitatiboa
Eztabaida-taldeetan oinarritzen den metodoa, jarrerak jasotzeko eta ikusteko ezin hobea.
Metodo kuantitatiboa
Galdekizunen bitartez jasotako erantzunekin la egiten den metodoa.
Metodo mentalista
Jokabidearen behaketa zuzena egiten duen metodoa, guztiz objektiboa dena.
Metodo zuzena
Galdekizunak erabiltzen dituena
Zeharkako metodoa
Grabaketa prestatuak erabiltzen dituena